Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich

Z Kwidzynopedia - encyklopedia e-kwidzyn

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich to piętnastotomowe dzieło wydawane pod koniec XIX wieku w Warszawie. Inicjatorem i głównym redaktorem Słownika był Filip Sulimierski - redaktor "Wędrowca". Razem z nim współredagowali dzieło Bronisław Chlebowski i Władysław Walewski. Praca została opublikowana w dużym stopniu dzięki funduszom Witolda Zglenickiego uzyskanym za pośrednictwem Kasy Mianowskiego. Poszczególne tomy ukazywały się w latach 1880-1902 i były dostępne w prenumeracie pod postacią szczupłych zeszytów, których kilkanaście składało się na każdy tom.

Dzieło to, wydane pod tytułem pozwalającym uniknąć represji cenzury carskiej, stanowi opis prawie wszystkich miejscowości i innych toponimów z terenów, które obejmowała pierwsza Rzeczpospolita. W ten sposób hasła obejmują zarówno regiony, miasta, wsie i osady, jak i rzeki, jeziora i szczyty górskie. Zakresem geograficznym Słownika jest Królestwo Polskie (Kongresówka); ale również rosyjskie gubernie nadbałtyckie, zachodnie i część południowych; ziemie Prus Zachodnich i Wschodnich; Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Śląska pruskiego i austriackiego, Galicji, Moraw, słowackich części Węgier i Bukowiny. Hasła zawierają położenie geograficzne i administracyjne, dane statystyczno-demograficzne (w tym często wyznaniowe) oraz wiele informacji o szkołach, przemyśle i handlu, transporcie, rolnictwie. Często wiedza ta jest wzbogacona o krótki rys historyczny, nazwiska kolejnych właścicieli i urzędników (państwowych, samorządowych i wyznaniowych) lub znanych mieszkańców. Całość jest wzbogacona o cenną bibliografię.

Redaktorzy postawili przed sobą zadanie połączenia w całość danych pochodzących z trzech zaborów. Wykorzystywali do tego dane urzędowe, a także nadsyłane od amatorów lokalnej historii angażujących się dobrowolnie lub odpłatnie. Ich wkład w tworzenie dzieła jest znaczny i to redaktorzy Słownika bardzo mocno podkreślają. Materiały, które przysyłali do redakcji z wielu miejscowości, odznaczają się niejednolitą wartością merytoryczną. Sporym utrudnieniem dla redaktorów Słownika były podziały administracyjne, różnice w stopniu kultury i metodach statystyki urzędowej spotykane na byłych obszarach Rzeczypospolitej. Uniemożliwiły one jednolite opisanie haseł, wykorzystanie map i publikacji urzędowych.

Opracowanie w miarę spójnych haseł pochodzących z tak niejednolitych źródeł wymagało od redaktorów zweryfikowania i dopełnienia. W tym celu korzystali z wydawnictw dawniejszych. Pomimo to hasła nie są równomiernie zredagowane ani też wolne od opuszczeń i błędów.

Już z chwilą wydania dzieło to stanowiło wyjątkowo cenny - na skalę światową - przykład pracy encyklopedycznej. Z czasem jednak coraz bardziej doceniano ogrom pracy redaktorskiej i wydawniczej. W 1977 roku nakładem Wydawnictw Artystycznych i Filmowych wydano, wykonany techniką fotooffsetową, reprint w limitowanej, numerowanej serii 800 egzemplarzy. Dziś Słownik jest jednym z głównych źródeł do prac nad XIX wiekiem dla wielu nauk, takich jak geografia historyczna, genealogia, kulturoznawstwo, etnologia. Wiele wydawnictw kartograficznych po 1989 roku odwoływało się do Słownika dla ustalenia kresowych nazw mniejszych miejscowości. Stąd i dziś wydawane są nowe indeksy do tego dzieła oraz nowe edycje całości pod postacią reprintu lub CD-ROM.

Źródło

Linki zewnętrzne