Janowo

Z Kwidzynopedia - encyklopedia e-kwidzyn
Janowo na mapie
Janowo (2010r.)

Janowo (dawn. niem. Johannisdorf) - wieś położona w powiecie kwidzyńskim, w gminie Kwidzyn.

Spis treści

Historia

W latach 1466 - 1772 obszary wsi należały do starostwa gniewskiego. Początki osadnictwa datuje się na II poł. XVI wieku. Jednak dopiero sprowadzenie na te tereny holenderskich menonitów na początku XVII wieku, którzy zabezpieczyli te tereny wałami przeciwpowodziowymi umożliwiło rozwój osadnictwa. Faktycznie wieś Janowo stanowi zlepek pięciu wsi czynszowych. W skład dzisiejszej wsi Janowo wchodzą nieistniejące już: Małe Pólko, Kępa Brolewska, Nowe Lignowy, Kramry Dwór (Kramrowo) i Bursztych (wymieniany jednocześnie z nazwą Kuligany).

Nazwa Janowo wywodzi się od „pastwisk pana Jana” wymienionych w piśmie z 1597 roku.

Jednak początek wsi datuje się dopiero na 1682 rok. Wówczas mieszkało tu 14 czynszowników.

Wielka powódź w 1773 roku poczyniła szkody również w tej miejscowości. Ze spisu mieszkańców z 1774 roku dowiadujemy się, że wszystkie te wsie zamieszkiwali chłopi holenderscy, w większości menonici i Polacy. Wśród nich byli rzemieślnicy, chałupnicy i parobkowie. Każda z tych wsi, oprócz Kramrowa miała sołtysa. Na dużą skalę hodowano konie, trzodę i bydło. Uprawiano zboża i rośliny paszowe.

W XVII i XVIII wieku tereny te uległy stopniowej polonizacji.

W roku 1746 był tu niewielki zbór protestancki. W pierwszej połowie XIX wieku powstał w Janowie cmentarz ewangelicki.

W 1780 roku zaludnienie wynosiło 264 osoby. Chłopi byli oczynszowani.

Z inicjatywy katolickiej większości w latach 1867-1872 zbudowano kościół w stylu neogotyckim.

W 1905 roku do Janowa doprowadzono kolej wąskotorową z Marezy, którą po przeprawie promem do Gniewa można było dojechać do Wielkich Walichnów.

W roku 1905 osadę zamieszkiwało 351, a w 1910 roku na około 370 ha mieszkało 341 osób, w tym 211 Polaków.

11 lipca 1920 roku przeprowadzono plebiscyt. Przewodniczącym Komisji Plebiscytowej był Tadeusz Tollik, miejscowy gospodarz. Członkami – Czyżewski, Albrecht i nauczyciel Kronke. Na 437 głosujących za powrotem do Polski padły 252 głosy (Janowo – 111 głosów – 48,05%; Bursztych – 99 głosów – 78,57%; Kramrowo – 8 osób – 50,00%; Małe Pólko 12 osób – 44,44%; Nowe Lignowy – 22 osoby – 57,89%)

Dobry wynik głosowania w 1920 roku w Janowie zawdzięczać należy odwadze i patriotyzmowi wszystkich polskich mieszkańców, a przede wszystkim ofiarnej pracy między innymi księdza proboszcza Ignacego Niklasa, (który od 1894 roku, mimo szykan niemieckich i pobytu w więzieniu w okresie pierwszej wojny światowej głosił polskie kazania i popularyzował polski śpiew), Tadeusza Tollika, Stefanii Pobrynówny, Andrzeja i Bolesława Napiontków, Anastazego Wygockiego, Walentego Banieckiego, Augustyna i Alojzego Czyżewskich, Roberta Małkowskiego.

Dzięki zwycięstwu strony polskiej w plebiscycie, w sierpniu 1920 roku obszar pięciu wsi („Pięciowieś”) włączono do Polski i często nazywano Małą Polską lub Rzeczpospolitą Janowską. Graniczną rzeczką stała się Katrynka. Połączenie z Polską było możliwe dzięki promowi do Gniewa.

W latach 1920-1932 rejon Janowa należał do powiatu gniewskiego, a po jego likwidacji do powiatu tczewskiego 1932 – 1939 i po wojnie w latach 1945 – 1954.

W okresie międzywojennym wójtami byli: Tadeusz Tollik od 1920 do śmierci w 1937 roku i Augustyn Czyżewski (1937 – 1939).

Działa tu mała szkółka polska.

W znacznym stopniu ze składek publicznych w 1935 roku wybudowano nowy obiekt szkolny. Szkoła ta w latach 1935 - 1939 nosiła imię Józefa Piłsudskiego.

W sierpniu 1939 roku do Janowa zostały symbolicznie skierowane dwa plutony wojska (jeden z armii czynnej i drugi z formacji Obrony Narodowej). Po wysadzeniu przez wojsko polskie "Mostów Tczewskich" i stoczeniu krótkiej walki obronnej oddziały polskie zostały ewakuowane na zachodni brzeg Wisły. Niemcy po wkroczeniu do Janowa aresztowali poczym rozstrzelani prawdopodobnie w lasach szpręgawskich pod Starogardem 17 polskich działaczy plebiscytowych i z okresu późniejszego. Ich symboliczna mogiła znajduje się na przykościelnym cmentarzu, a pamiątkowa tablica z napisem „Augustyn Czyżewski 1882-1940, wybitny działacz plebiscytowy, inicjator budowy szkoły w Janowie, zakatowany przez hitlerowców, do końca wierny ojczyźnie”, w szkole.

20 kwietnia 1945 roku kierownictwo w szkole obejmuje Stefan Cieślewicz. W 1966 roku oddano do użytku szkołę 1000 lecia wraz z izbą pamięci narodowej. W roku 1974 była tu ośmioklasowa szkoła podstawowa, w której siedmiu nauczycieli uczyło 170 dzieci, oraz biblioteka publiczna. Nowoczesny budynek szkolny, wybudowano z pomocą wojska w latach 1987 – 1990.

Z dniem 1 stycznia 1953 roku gminę Janowo, pozostającą dotąd w granicach powiatu tczewskiego, włączono do powiatu kwidzyńskiego.

Od 1 stycznia 1955 do 1972 roku Janowo było siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej. Do gromady przyłączono wsie: Gurcz, Pastwa, Gniewskie Pole. Przewodniczącymi Prezydium GRN byli: Antoni Jaroszyński, Roman Pawłowicz i Tadeusz Chmielewski.

1 stycznia 1972 roku gromadę w Janowie zlikwidowano, przyłączając ją do gromady Mareza.

W latach 1962-1965 dla ochrony przeciwpowodziowej, wzmocniono korpus wału nadwiślańskiego na odcinku janowskim, kosztem siedmiu milionów złotych.

Uchwałą Rady Państwa z dnia 9 maja 1979 roku zasłużoną wieś Janowo odznaczono Krzyżem Grunwaldu III klasy.

Teraźniejszość

Stan ludność wsi na dzień 31 grudnia 2007 roku wynosił: 404 osoby.

Do czasu wybudowania pod Kwidzynem mostu w Janowie funkcjonowała okresowo przeprawa promowa.

Sołtys (2012): Grażyna Cichańska
Janowo 17
82-500 Kwidzyn
tel. 55 275 77 89

Zapisy nazewnictwa

  • 1319 - Iohannisdorf (PUB)
  • 1682 - Jansdorf (F)
  • 1772 - Johannsdorf (ZtM)
  • 1882 - Janowo (SG)
  • 1936 - Janowo (Ar)
  • inne spotykane formy (Herrn Johannis Weide, Johannsdorff, Johannisdorf, Janowa Góra)

Zobacz też

Wykaz miejscowości powiatu kwidzyńskiego

Archiwalia

Źródła

Siedziba gminy: miasto Kwidzyn

Wsie sołeckie: BaldramBrachlewoBrokowoBronnoDankowoDubielGniewskie PoleGórkiGrabówkoGurczJanowoKamionkaKorzeniewoLiczeLipiankiMarezaNowy DwórOboryOśnoPastwaPawlicePodzamczeRakowiceRakowiecRozpędzinySzałwinekTychnowy

Miejscowości niesołeckie: Gilwa MałaPole RakowieckieSzadowoWola-Sosenka