Gilwa

Z Kwidzynopedia - encyklopedia e-kwidzyn
Gilwa na mapie

Gilwa (dawn. niem. Gilwe) - wieś w województwie pomorskim, w powiecie kwidzyńskim, w gminie Prabuty.

Spis treści

Historia

Od roku 1285 teren ten należał do Chocibora (Kothebora) Stange z Klasztorka, który był bratem Dietricha II Stange.

Do końca XVI wieku nazwę miejscowości zapisywano jako: Welbe, Welba, Welwe lub Welbau.

Po śmierci ostatniego z rodu Stangów na początku XV wieku wieś przechodzi w ręce biskupów pomezańskich.

Już w 1371 roku była oddzielona od Klasztorka.

Wieś zamieszkiwali głównie Niemcy. Jednak w 1431 roku odnotowano Piotra Wielkiego z Welbe mówiącego tylko po polsku.

Zniszczoną w XV wieku, w czasie wojen polsko – krzyżackich wieś, którą jeszcze wiek później określano „pustką” nabył na początku XVI wieku Jakub von Dobeneck, krewny bp. Hioba.

Właścicielem opuszczonego majątku w 1568 roku był Friedrich Taubenecker. Potem właścicielami w ostatnich trzech dekadach XVI wieku byli Jonas i Friedrich Dobeneck. Każdy z nich miał po 20 łanów i 10 chłopów.

Odtąd obie części posiadłości trafiały w różne ręce.

Jedną część Gilwy nabyli von Kospotowie z Licza, a następnie do roku 1726 Melchior von Kreutz, po którym majątek przejął Dietrich von Rothe z Okrągłej Łąki (1726 – 1733).

W 1733 roku tą część Gilwy kupił gen. Dietrich Wilhelm Buddenbrock.

Potem kolejnymi właścicielami majątku byli: jego synowa Sophie, hr. Johann Burchard von Rittberg z Licza, Sophie Charlotte von Rosenberg–Gruszczyński i jej mąż gen. Franz Heinrich, którzy przejęli majątek około 1768 roku i osadzili w nim 8 chłopów czynszowników.

Wieś miała cmentarz ewangelicki położony poza wsią, w młodym lesie, który powstał prawdopodobnie w drugiej połowie XIX wieku. Cmentarz jest opuszczony i ulega dewastacji. Kompozycja cmentarza jest zatarta. Granice obsadzone dębami i lipami. Zachowało się kilka uszkodzonych nagrobków.

Ta część Gilwy jako Gilwa Mała znalazła się po reformie administracyjnej z 1959 roku w powiecie kwidzyńskim.

Obecnie Gilwa Mała jest małą osadą składającą się z kilku siedlisk w południowej części wsi. W części północnej są trzy siedliska należące do Administracji Lasów Państwowych (ALP).

W 1697 roku drugą część Gilwy od Heydecków nabyli Groebenowie z Nowej Wioski, od których po 200 latach (w 1689 r.) przejął właściciel olbrzymich dóbr Licze – Johann Friedrich von Rappe.

Obok wsi szlacheckiej w XIX wieku powstała część chłopska i kilka majątków, które wyodrębniły się z dóbr Groebenów.

W połowie XIX wieku stała tu karczma, której właścicielem był Dawid Scidczek. W 1925 roku zaś Neumann i Nautsch.

W tym okresie Gilwa składała się z dwóch osad funkcjonujacych pod nazwą Gilwe A i Gilwe B.

W roku 1905 Gilwe A zamieszkiwało 343, a w 1910r. - 313 mieszkańców. W tym czasie Gilwe B zamieszkiwało odpowiednio: w 1905r. - 116, a w 1910r. - 105 mieszkańców.

Od XIX wieku działała tu jednoklasowa szkoła ewangelicka, do której w 1930 roku uczęszczało 61 dzieci.

Zmiana dotychczasowej nazwy Gilwe na Gilwa ustalona została Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 grudnia 1947r. (Monitor Polski nr 014, poz. 55).

W 1948 roku w poniemieckiej karczmie otwarto sklep.

1 stycznia 1959 roku ta część Gilwy jako Gilwa Duża znalazła się w powiecie iławskim.

Po wojnie, do roku 1977, działała tu szkoła podstawowa założona przez Rupińskiego.

Zapisy nazewnictwa

  • Welwe
  • Welba
  • Welbau
  • Welbe
  • Groß Gilwe A / Groß Gilwe B
  • Gilwe A / Gilwe B
  • Gillwe
  • Gilwa

Zobacz też

Wykaz miejscowości powiatu kwidzyńskiego

Źródła

Siedziba gminy: miasto Prabuty


Wsie sołeckie: AntoninKamiennaGdakowoGilwaGontyGórowychyGrodziecJakubowoJulianowoKołodziejeLaskowiceObrzynowoPilichowoPólkoRaniewoRodowoStańkowoStary KamieńSypanicaSzramowoTrumiejki

Miejscowości niesołeckie: Bronowo MałeGórowychy MałeGrażymowoHalinowoKałdowoKleczewoKolonia GąskiKowaleLaskowicki TartakMłyniskoOrkuszPachutkiPałatykiRodowo MałeRumunkiStary MłynZagaje